Autor: Ilustrator: Liczba stron: Liczba stron kolorowych: Format: Data wydania: ISBN: Numer katalogowy: Cena:

Artur Juszczak Artur Juszczak 36 36 A4, paperback 2026-05-30 9788368377279 Profile 09 59,00 PLN

Nie tak dawno zachwycałem się publikacją poświęconą samolotom myśliwskim MiG-21 bis w polskim lotnictwie wojskowym, a tym czasem jej autor, Artur Juszczak powraca a z kolejnym opracowaniem na temat „Dwudziestek Jedynek” a dokładniej wersjom PF i PFM. 

Jest to już czwarta publikacja autorstwa Artura Juszczaka poświęcona  samolotom MiG-21 w służbie polskiego lotnictwa wojskowego. Podobnie jak poprzednie części, jest to bardzo specjalistyczne opracowanie, o charakterze dokumentacyjno-referencyjnym, a opiera się na szczegółowej analizie historii eksploatacji, oznakowania oraz zmian w wyglądzie tych samolotów w różnych okresach ich użytkowania. Na początkowych stronach, autor przedstawia rozwój konstrukcji obu wersji MiG-21. Wskazuje, że MiG-21PF był pierwszym przedstawicielem drugiej generacji tej rodziny, wyposażonym między innymi w silnik R-11F2-300, celownik radiolokacyjny CD-30T a także zdolność przenoszenia pocisków kierowanych RS-2US. Wersja PFM stanowiła natomiast dalsze jej rozwinięcie. Wyposażona została w nowy fotel katapultowy KM-1, zmienioną osłonę kabiny, powiększone usterzenie pionowe oraz skrzydła z systemem zdmuchiwania warstwy przyściennej, poprawiającym charakterystyki startu. 

Potem zaczyna się uczta dla oczu. Na kolejnych stronach znajdziemy ponad 60 kolorowych profili samolotów MiG-21PF i MiG-21PFM użytkowanych w polskim lotnictwie wojskowym. Profile są przedstawione w sposób homologiczny, dzięki czemu możemy prześledzić w jaki sposób ewoluowały malowania MiGów -21 obu wersji przez cały czas ich służby w polskim lotnictwie wojskowym. Zaczynamy w Mińsku Mazowieckim i co ciekawe już latach siedemdziesiątych zeszłego stulecia na kadłubach samolotów pojawiły się godła jednostek.

Potem pojawiają się malowania z innych jednostek i z innych okresów, tu znowu dał o sobie znać mój lokalny patriotyzm. Z zadowoleniem odnotowałem obecność malowań samolotów z baz w Zegrzu Pomorskim i w Świdwinie. Oczywiście nie zapomniano o takich miejscach jak Łask, Szczecin – Goleniów czy Bydgoszcz. Lokalny patriota może obudzić się w każdym.

Artur Juszczak kończy swój przegląd w bazie Poznań – Krzesiny. Tu robi się naprawdę ciekawie, zwłaszcza, gdy dojdziemy do ostatnich lat służby MiGów – 21 z szachownicami na skrzydłach. W latach 90-tych zeszłego stulecia polityka malowania i oznakowania samolotów stała się bardziej liberalna, stąd całkiem spora ilość godeł jednostek na poszczególnych samolotach, pojawiały się także godła indywidualne i napisy okolicznościowe. 
Wspólnym jednak mianownikiem dla wszystkich profili i jednym z najważniejszych elementów publikacji jako całości, jest szczegółowe opracowanie zagadnień związanych z malowaniem i oznakowaniem:
•    opis malowania fabrycznego (naturalne aluminium z lakierem bezbarwnym),
•    charakterystyka malowania poremontowego (lakier z dodatkiem proszku aluminium),
•    rozmieszczenie szachownic w różnych okresach (m.in. rezygnacja z oznaczeń na kadłubie w latach 70.),
•    zasady numeracji taktycznej i ich związek z numerem fabrycznym,
•    ewolucja godeł jednostek i oznaczeń indywidualnych .
Autor zwraca uwagę na dużą ilość pozornie drobnych detali jak widoczne „mostki” szablonów w numerach burtowych czy zmiany w sposobie nanoszenia oznaczeń, co ma duże znaczenie dla badań historycznych oraz modelarstwa.
Podobnie jak poprzednie publikacje serii, także i ta jest niewątpliwie warta uwagi. Po jej lekturze może nie zacząłem myśleć o budowie modeli Miga-21 PF czy PFM, ale Bis z Zegrza Pomorskiego nadal chodzi mi po głowie. 

Dziękuję Wydawnictwu Stratus za przekazanie egzemplarza na potrzeby niniejszej publikacji.

Marcin "Marwaw" Wawrzynkowski